‘Historia’
Historia.
Ustanowienie bantu-stanów
W 1958 premierem został H.F. Verwoerd, który wolał raczej wycofać się z brytyjskiej Wspólnoty Narodów niż zrezygnować z polityki apartheidu. W 1961 władze Związku Płd. Afryki proklamowały powstanie Republiki Pld. Afryki. W 1966 został zamordowany Verwoerd. ale jego następca. B.J. Vorster kontynuował jego linię.
Przyjęto ustawodawstwo ograniczające prawo czarnych do przemieszczania się w obrębie kraju, co spowodowało międzynarodowe potępienie, a następnie Republika Południowej Afryki długi czas była państwem, w którym panowała ścisła segregacja rasowa.
ustanowiono 10 bantustanów. które obejmowały poszczególne grupy etniczne. Do lat 80. uwięziono bez procesów tysiące przeciwników reżimu. Zamordowanie w 1977 w więzieniu przywódcy czarnej spolecznos’ci, S. Bi-ko. spowodowało kolejne międzynar. potępienie brutalności policji.
Pierwsze wielorasowe wybory
W pierwszych wyborach, nie opartych na rasowych zasadach, w IV 1994 Afrykański Konges Narodowy uzyskał 62 proc. głosów, na drugim miejscu znalazła się Partia Narodowa z 20 proc. głosów, a na trzecim Inkatha (IFP) z 10 proc. W następnym miesiącu przewodniczący Afrykańskiego Kongresu Narodowego, N. Mandela, zainaugurował swoją prezydenturę ze swym współpracownikiem T. Mbekim, jako pierwszym wiceprezydentem (premierem), i byłym prezydentem oraz przywódcą Partii Narodowej, F.W. de Klerkiem jako drugim wiceprezydentem. Stanowisko ministra spraw wewnętrznych objął przywódca Zulu Buthelezi. W Natalu-KwaZulu politycznie motywowana przemoc nadal zbierała swe ofiary.
W 1995 powołano Komisję Prawdy i Pojednania, która ma badać nadużycia występujące w okresie apartheidu. W wyborach przeprowadzonych w VI 1999 wygrał Afrykański Kongres Narodowy, a jego przywódca -Thabo Mbeki – został prezydentem.
Przedwyborcze zamieszki
W marcu 1994 Bophuthatswana została przyłączona do RPA w następstwie ludowego powstania.
Sojusz Wolności rozpadł się gwałtownie. Buthelezi pozostał bezkompromisowy, nasiliła się przemoc motywowana politycznie.
Tuż przed wyborami Buthelezi zgodził się odwołać kampanię przemocy planowaną przez Inkathę i przystąpić do wyborów, pod warunkiem umieszczenia w konstytucji statusu króla Zulu. Przemoc do pewnego stopnia opadła, ale skrajna prawica przeprowadziła przedwyborcze zamachy bombowe w Johannesburgu i Pretorii.
Zaplanowanie ogólnorasowych wyborów
W lutym 1993 de Klerk i Mandela uzgodnili utworzenie, w 1994 roku, po wolnych ogólno-rasowych wyborach, rządu jedności narodowej.
W odpowiedzi na to został utworzony przez przywódcę Inkathy, Buthelezie-go. Prawicowe grupy białych i przywódców czarnych bantustanów Ciskei oraz Bophu-thatswana, nowy Sojusz Wolności.
Jego twórcy szukali większej niezależności dla swych działań. W październiku przyznano Mandeli i de Klerkowi (wspólnie) Pokojową Nagrodę Nobla. W listopadzie rząd i Afrykański Kongres Narodowy uzgodniły przejściową, nie opartą na zasadach rasowych, konstytucję, która została zatwierdzona przez Tymczasową Radę Wykonawczą RPA, ale głosowanie zbojkotował prawicowy Sojusz Wolności.
Zapowiedź zniesienia apartheidu
W lutym 1991 prezydent de Klerk ogłosił zamiar zniesienia wszystkich pozostałych ustaw rasistowskich.
W marcu zniesiono kontrolę rasowej własności ziemi, umożliwiając wszystkim obywatelom RPA zakup ziemi w dowolnym miejscu.
W czerwcu 1991 zniesiono wszelkie dyskryminujące rasowo ustawodawstwo, a we IX de Klerk ogłosił projekt konstytucji dającej czarnej ludności prawa wyborcze, ale zapewniającej również silną ochronę białej mniejszości. Referendum (marzec 1992), przeprowadzone wyłącznie wśród białej ludności, dało de Klerkowi pełen mandat do kontynuowania planów związanych z nową konstytucją i końcem rządów białej mniejszości.
Również w czerwcu 1992 ponad 40 osób zostało zabitych w czarnym mieście Boipatong przez Inkathę, wspomaganą i zachęcaną przez policję. Afrykański Kongres Narodowy wezwał do wstrzymania negocjacji konstytucyjnych do czasu, gdy rząd przedsięweźmie środki ograniczające przemoc.
Obietnica reform
Pod koniec 1988 RPA podpisała umowę pokojową z Angolą i Kubą, która zawierała zgodę na niepodległość Namibii.
W 1989 pod nadzorem Organizacji Narodów Zjednoczonych przeprowadzono tam pierwsze wolne wybory.
W II 1989 prezydent RPA, Botha, ze względów zdrowotnych zrezygnował z kierowania Partią Narodową, a później także z prezydentury. Na obu stanowiskach zastąpił go F.W. de Klerk, który obiecał zasadnicze reformy konstytucyjne. Pomimo uwolnienia w październiku 1989 przez de Klerka weterana aktywista Afrykańskiego Kongresu Narodowego W. Si-sulu i kilku jego towarzyszy, obietnice nowego prezydenta przeprowadzenia reform politycznych były traktowane przez opozycję ze sceptycyzmem, aż do chwili ogłoszenia zniesienia zakazu działalności Afrykańskiego Kongresu Narodowego i uwolnienia Mandeli – II 1990. We IX 1990 de Klerk ogłosił otwarcie członkostwa w Partii Narodowej dla wszystkich ras. W XII przewodniczący Afrykańskiego Kongresu Narodowego, Tambo, powrócił triumfalnie z zagranicy. Następnie przewodu, tej organizacji został wybrany N. Mandela. Jednocześnie pogłoski o finansowym wsparciu przez rząd ruchu Inkatha zagroziły jego współpracy z Afrykańskim Kongresem Narodowym.
Nałożenie sankcji
W 1985 i 1986 za granicą narastały wezwania do nałożenia sankcji na RPA.
Na spotkaniu głów państw brytyjskiej Wspólnoty Narodów (1985) powołano grupę polityków, która miała za zadanie zbadać możliwości przeprowadzenia zmian w Afryce Pld. bez wprowadzania sankcji.
W VII 1986 stwierdzono, że nie ma oznak prawdziwej liberalizacji. Na RPA zostały nałożone sankcje.
Stan wyjątkowy
W maju 1986 roku – RPA zaatakowała rzekome kryjówki partyzantów w Botswanie, Zambii i Zimbabwe.
Pozostający na wygnaniu przywódca Afrykańskiego Kongresu Narodowego O Tambo, otrzymywał coraz większe wsparcie moralne ze strony polityków na całym świecie. W. Mandela podczas uwięzienia męża była wielokrotnie atakowana za publiczne potępianie systemu.
Opór bez użycia przemocy propagowali: biskup D. Tutu, ruch Inkatha fin. W czerwcu 1986roku, kilka dni przed dziesiątą rocznicą pierwszego pow stania w So-weto, wprowadzono stan wyjątkowy.
W odpowiedzi na to ogłoszono strajk, w którym uczestniczyły miliony czarnych. W miastach wybuchły zamieszki, brutalnie stłumione przez policję, były setki ofiar śmiertelnych. Pomiędzy 1980 a 1990 na mocy prawa stracono ok. 1070 osób.
Reforma konstytucyjna
W 1978 Vorster zrezygnował z pełnienia funkcji premiera i jego następcą został P.W. Botha.
Wprowadził reformę konstytucyjną, angażując kolorowych i Azjatów, ale nie czarnych, do sprawowania rządów. Chociaż propozycje Bothy budziły wiele wątpliwości w społeczności kolorowych i Hindusów, a także białych, to uzyskały one 66 proc. głosów poparcia w referendum przeprowadzonym wśród białych i we IX 1984 weszły w życie.
W 1986 część praw apartheidu została zmieniona lub uchylona, w tym zakaz kontaktów płciowych i małżeństw pomiędzy ludźmi różnych ras. a także zakaz wstępów a-nia obywateli różnych ras do tych samych partii politycznych, ale leżące u podstaw systemu nierówności pozostały. Jednocześnie rosło niezadowolenie wśród czarnej ludności.
Wprowadzenie apartheidu
w 1948 władzę objęła koalicja afrykanerska, która w 1951 połączyła się i utworzyła Partię Narodową. Jej przywódca, F.D. Malan zapoczątkował politykę apartheidu, próbując ją usprawiedliwiać jako „równy, ale oddzielny” rozwój.
W rzeczywistości wszystkim, poza białą mniejszością, odebrano prawo głosu w sprawach państw. W latach 50. Afrykański Kongres Narodowy (ANC, organizator ruchu wyzwoleńczego czarnej ludności, założył w 1912 pod nazwą Południowoafrykańskiego Tubylczy Kongres Narodowy) przeprowadził kampanię obywatelskiego nieposłuszeństwa. Jak inne podobne ruchy, w 1960 został zdelegalizowany, a jego przywódca. N. Mandela, oskarżony (1964) o sabotaż i skazany na karę śmierci, zamienioną na dożywotnie więzienie. Stał się on głównym symbolem opozycji czarnych wobec apartheidu; w więzieniu pozostał do 1990.