‘Rolnictwo’
Rolnictwo.
Udomowienie ptaków
Później niż w wypadku innych zwierząt nastąpiło udomowienie ptactwa, bo ok. 4000 lat p.n.e. Pierwszym udomowionym gatunkiem był gołąb skalny oswojony na Bliskim Wschodzie.
Kaczka domowa pochodzi od kaczki krzyżówki. Kura domowa pochodzi od kura bankiw a. wy stępującego na Półwyspie Indochińskim, Półwyspie Malajskim, Filipinach i Sumatrze. U kur nastąpiło prawdopodobnie w Chinach ok. 2500 lat p.n.e. Gęś domowa pochodzi od udomowionych dzikich gatunków gęsi: gęgawy, gęsi chińskiej i bernikli kanadyjskiej.
Udomowienie gęsi również było związane z poziomem rozwoju społeczności ludzkiej i jej osiedleniem się. Prawdopodobnie udomowienie gęgawy nastąpiło w starożytnym Rzymie i Grecji ok. 3000 lat p.n.e. Na początku chowano gęsi głównie z pobudek kultowych i religijnych, a dopiero później do celów gospodarczych – przede wszystkim dla mięsa, tłuszczu i pierza. Najpóźniej, bo w okresie cesarstwa rzymskiego udomowiono na Bliskim Wschodzie kaczkę.
Udomowienie ssaków
Początki tych prób sięgają ok. 8300 lat p.n.e.
Ludzie hodowali najpierw pojedyncze, wybrane egzemplarze takich gatunków jak: gazele i antylopy, osioł, owca dzika, koza, ale też dzik. niedźwiedź i wilk.
Niektóre z nich udało się oswoić, np. wilki, osły, owce, kozy i dziki (świnie), natomiast antylopy i gazele nie nadawały się do tego.
Godnymi szczególnej uwagi są wypadki oswajania młodych niedźwiedzi. Nie było to jednak powodowane względami użytkowymi, lecz religijnymi. Zwierzęta te odgrywały bowiem określoną rolę kultową.
Chwytane niedźwiedzie oseski karmione były piersią przez wybrane kobiety. Pierwszymi oswojonymi zwierzętami były prawdopodobnie wilki. Najstarszy dowód ich udomowienia, z czym jest łączony początek rozwoju psa domowego jako gatunku, pochodzi z XIV tysiąclecia p.n.e. ze stanowiska w Turyngii (Niemcy). Psy były dobrymi pomocnikami myśliwego, ponieważ potrafiły tropić i naganiać zwierzynę. Ostrzegały ponadto człowieka przed niebezpiecznymi drapieżnikami zbliżającymi się do jego osady. Na obszarach płn., gdzie środkiem transportu były sanie, z czasem przyuczono psy do ich ciągnięcia. Jako silne zwierzę pociągowe zdał egzamin na północy Europy renifer, a w Ameryce Płn. podgatunek renifera – karibu.
Już w późnym paleolicie renifer był najważniejszym zwierzęciem łownym dla wielu grup myśliwych. Prócz mięsa dostarczał kości i poroży do wytwarzania najrozmaitszych narzędzi. Ze skóry szyto odzież i buty. Jak wynika ze znalezisk bliskowsch. z VIII tysiąclecia p.n.e.. jednymi z pierwszych zwierząt domowych były oprócz psa prawdopodobnie owce i kozy (9000-6000 lat p.n.e.).
Na obszarze Ałtaju i na stepach Azji Środk. rozwinęła się ok. 3000 p.n.e. kultura hodowców koni. Dla koczownika koń domowy był zwierzęciem pierwszej potrzeby, natomiast przez ludy osiadłe z kręgu kultur rolniczych zaczął być wykorzystywany dużo później, gdyż jego przyszłe funkcje pełniły osły i woły. Niezależnie od wymienionych ośrodków udomowienie koni następowało i w innych miejscach. Np. udomowianie koni, określanych później jako szlachetne, dokonało się na terytoriach obecnego Afganistanu, Iranu i Turkmenistanu. Z tych krajów konie rozprzestrzeniły się na inne części Azji Zach. – Arabię i Syrię. Azję Mniejszą, Azję Srodkową i Azję Wschchodnią (Chiny), Azję Płd. (Indie), Afrykę Płn. (Libia), Afrykę Płn.-Wsch. (Egipt), Europę (Grecja i Rzym).
Udomowienie odbywało się także na europejskich stepach czarnomorskich, na terenach dzisiejszej Ukrainy, gdzie od 3000 p.n.e. istniała kultura Scytów. Jej pozostałością jest słynna amfora z IV w. p.n.e. wyobrażająca sceny łowienia, pętania oraz pasienia koni przez Scytów.
W tym samym czasie podjęto tam hodowlę wielbłądów, wykorzystywanych do transportu towarów. Podobne zadanie spełniało na kontynencie południowoamerykańskim – oswojone w IV tysiącleciu p.n.e. gwanako. Gwanako (a potem ich udomowiona forma – lama) przenosiły duże ciężary przez wysokogórskie przełęcze Andów. Udomowienie dzikiego bydła (tura) nastąpiło najwcześniej w VII-VI tysiącleciu p.n.e. na wyżynnych stepach Bliskiego Wschodu i Azji Srodkowej, gdzie zwierzę to żyło na swobodzie. Bydło domowe rozpowszechniało się także w Europie dzięki pierwszym rolnikom i hodowcom. Ponad 7000 lat temu rozpoczął się w Afryce Płn. i na Bliskim Wschodzie proces u. kota. zakończony ok. 4000 lat p.n.e. w Nubii, a potem w Egipcie. Feniccy kupcy przywieźli oswojone koty do Rzymu, skąd zwierzęta te rozprzestrzeniły się na całą Europę.
Udomowienie, domestykacja zwierząt
Długotrwały i stały proces sztucznej selekcji zwierząt, przeprowadzany w celu uzyskania i utrwalenia w nich cech i właściwości korzystnych z punktu widzenia potrzeb człowieka.
Wszystkie zwierzęta udomowione są mało podobne do dzikich przodków, ponieważ pod wpływem udomowiania zaszły bardzo duże zmiany zarówno w ich wyglądzie i budowie organizmu (zmiany morfologiczne), jak i w działalności organizmu (zmiany fizjologiczne).
Zmiany te są różnorodne. Bydło jest w porównaniu z dzikimi przodkami znacznie drobniejsze, natomiast koń domowy – większy od konia dzikiego. Największy wpływ na powstawanie zmian w budowie i funkcjonowaniu organizmów zwierząt udomowionych miał człowiek.
Dążył on do wytworzenia takich form zwierząt, które jak najlepiej zaspokajałyby jego potrzeby: dostarczały mięsa, tłuszczu, wełny, pierza, mleka. Hodowlana działalność człowieka zawsze zmierza w kierunku wytwarzania typów zwierząt do określonych celów użytkowych (np. typ mięsny i tłuszczowy u świń, bydło mleczne lub opasowe).
U bydła wskutek warunków hodowli zanikło silne umięśnienie nóg, które umożliwiało zwierzętom żyjącym w stanie dzikim przebywanie znacznych przestrzeni w poszukiwaniu pożywienia. Nogi stały się krótkie i stosunkowo słabe. Rozwinął się natomiast tułów, który dostarcza człowiekowi mięsa, a także powiększyły się gruczoły produkujące mleko.
Hodowcy świń tak dobierali warunki hodowli, żeby rozwinęła się tkanka tłuszczowa, której zwierzęta dzikie, prowadzące ruchliwy tryb życia, prawie nie mają. Hodowlą owiec kierowano tak. aby uzyskać jak największą wydajność wełny u odmian wełnistych, a mięsa i tłuszczu u odmian mięsnych.