RPA Republika Południowej Afryki

Udomowienie ssaków

Początki tych prób sięgają ok. 8300 lat p.n.e.

Ludzie hodowali najpierw pojedyncze, wybrane egzemplarze takich gatunków jak: gazele i antylopy, osioł, owca dzika, koza, ale też dzik. niedźwiedź i wilk.

Nie­które z nich udało się oswoić, np. wilki, osły, owce, kozy i dziki (świnie), natomiast anty­lopy i gazele nie nadawały się do tego.

God­nymi szczególnej uwagi są wypadki oswaja­nia młodych niedźwiedzi. Nie było to jednak powodowane względami użytkowymi, lecz religijnymi. Zwierzęta te odgrywały bowiem określo­ną rolę kultową.

Chwytane niedźwiedzie ose­ski karmione były piersią przez wybrane ko­biety. Pierwszymi oswojonymi zwierzętami były prawdopodobnie wilki. Najstarszy do­wód ich udomowienia, z czym jest łączony początek roz­woju psa domowego jako gatunku, pochodzi z XIV tysiąclecia p.n.e. ze stanowiska w Tu­ryngii (Niemcy). Psy były dobrymi pomocni­kami myśliwego, ponieważ potrafiły tropić i naganiać zwierzynę. Ostrzegały ponadto człowieka przed niebezpiecznymi drapieżni­kami zbliżającymi się do jego osady. Na ob­szarach płn.,  gdzie środkiem transportu były sanie, z czasem przyuczono psy do ich cią­gnięcia. Jako silne zwierzę pociągowe zdał egzamin na północy Europy renifer, a w Ameryce Płn. podgatunek renifera – karibu.

Już w późnym paleolicie renifer był najważ­niejszym zwierzęciem łownym dla wielu grup myśliwych. Prócz mięsa dostarczał ko­ści i poroży do wytwarzania najrozmaitszych narzędzi. Ze skóry szyto odzież i buty. Jak wynika ze znalezisk bliskowsch. z VIII ty­siąclecia p.n.e.. jednymi z pierwszych zwie­rząt domowych były oprócz psa prawdopodobnie owce i kozy (9000-6000 lat p.n.e.).

Na obszarze Ałtaju i na stepach Azji Środk. rozwinęła się ok. 3000 p.n.e. kultura hodow­ców koni. Dla koczownika koń domowy był zwierzęciem pierwszej potrzeby, natomiast przez ludy osiadłe z kręgu kultur rolniczych zaczął być wykorzystywany dużo później, gdyż jego przyszłe funkcje pełniły osły i wo­ły.  Niezależnie od wymienionych ośrodków udomowienie koni następowało i w innych miejscach. Np. udomowianie koni, określanych później jako szlachetne, dokonało się na terytoriach obecnego Afganistanu, Iranu i Turkmenistanu.  Z tych krajów konie rozprzestrzeniły się na inne części Azji Zach. – Arabię i Syrię. Azję Mniejszą, Azję Srodkową i Azję Wschchodnią (Chiny), Azję Płd. (Indie), Afrykę Płn. (Libia), Afrykę Płn.-Wsch. (Egipt), Europę (Grecja i Rzym).

Udomowienie odbywa­ło się także na europejskich stepach czarnomorskich, na terenach dzisiejszej Ukrainy, gdzie od 3000 p.n.e. istniała kultura Scytów. Jej pozo­stałością jest słynna amfora z IV w. p.n.e. wyobrażająca sceny łowienia, pętania oraz pasienia koni przez Scytów.

W tym samym czasie podjęto tam hodowlę wielbłądów, wy­korzystywanych do transportu towarów. Podobne zadanie spełniało na kontynencie południowoamerykańskim – oswojone w IV tysiącleciu p.n.e. gwanako.  Gwanako (a potem ich udomowiona forma – lama) przenosiły duże ciężary przez wysokogórskie przełęcze Andów. Udomowienie dzikie­go bydła (tura) nastąpiło najwcześniej w VII-VI tysiącleciu p.n.e. na wyżynnych stepach Bliskiego Wschodu i Azji Srodkowej, gdzie zwierzę to żyło na swobodzie. Bydło domowe rozpowszechniało się także w Euro­pie dzięki pierwszym rolnikom i hodowcom. Ponad 7000 lat temu rozpoczął się w Afryce Płn. i na Bliskim Wschodzie proces u. kota. zakończony ok. 4000 lat p.n.e. w Nubii, a po­tem w Egipcie. Feniccy kupcy przywieźli oswojone koty do Rzymu, skąd zwierzęta te rozprzestrzeniły się na całą Europę.